अमेरिका आणि इराण यांच्यातील शांतता चर्चेचे (Islamabad Peace Talk) हिरो बनून, पाकिस्तानने (Pakistan) स्वतःला शांततेचा दूत आणि इतर अनेक गोष्टी म्हणून सादर केले. इस्लामाबादमधील चर्चेच्या अपयशामुळे जगभरातील विचारवंतांकडून मोठ्या प्रमाणावर टीका झाली. तथापि, पाकिस्तानचे पंतप्रधान शाहबाज शरीफ हे यांनी कार्यक्रमाच्या व्यवस्थापकाचा काटेरी मुकुट डोक्यावर ठेवून यजमान पद मिरवत होते, मात्र यामुळे पाकिस्तानला कोणत्या समस्यांना सामोरे जावे लागणार आहे, याची जाणीव फार कुणाला नव्हती. ज्या पाकिस्तानने स्वतः कधीही शस्त्रसंधीचा आदर केला नाही, तो इतरांमध्ये शस्त्रसंधी कशी लागू करू शकेल? ज्या पाकिस्तानला (Pakistan) शांततेतील ‘P’ आणि चर्चेतील ‘T’ सुद्धा माहीत नाही, तोच जर शांतता कराराचा आयोजक बनला, तर त्या चर्चेचा परिणाम काय होईल?
पाकिस्तान आणि तेथील प्रसारमाध्यमांनी Islamabad Peace Talk च्या कार्यक्रमाला प्रचंड प्रसिद्धी दिली. असे असूनही, जागतिक वृत्तांकनात पाकिस्तानला या चर्चेसाठी एक जागा उपलब्ध करून देणारा इतकेच पाहिले गेले. पाकिस्तानने आपली सद्भावना दाखवण्यासाठी आणि आपली प्रतिमा उंचावण्यासाठी या चर्चेचा वापर केला. जगाला माहीत आहे की, पाकिस्तान हा दहशतवादाचा जागतिक पोशिंदा आहे. त्यामुळे, या कार्यक्रमाच्या माध्यमातून, दहशतवादाला प्रायोजित करणारा देश म्हणून लागलेली आपली डागाळलेली प्रतिमा पुसून टाकण्याचा त्याने प्रयत्न केला.
पहिल्यांदाच, पाकिस्तानचे (Pakistan) नाव दहशतवाद, अस्थिरता किंवा आर्थिक घसरणीशी न जोडता आंतरराष्ट्रीय बातम्यांमध्ये आले. पाकिस्तानने या प्रयत्नावर सुरक्षा व्यवस्थेपासून ते हॉटेलची बिले, वीज, अन्न आणि पाण्यापर्यंत मोठ्या प्रमाणात पैसा खर्च केला. त्यामुळे, अशी अपेक्षा आहे की अमेरिका आणि इराण दोघेही जाण्यापूर्वी त्याला काहीतरी देतील. ही शक्यता वगळता, मध्यस्थाची भूमिका बजावणाऱ्या पाकिस्तानला फारसा फायदा होत असल्याचे दिसत नाही.
(हेही वाचा Italy ने इस्रायलसोबतचे संरक्षण करार केले रद्द; पोपचा अपमान केल्याने डोनाल्ड ट्रम्प यांनाही सुनावले)
अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती व्हान्स यांनी निघताना पाकिस्तानचे (Pakistan) आभार मानले. इराणी शिष्टमंडळानेही या परिस्थितीकडे दुर्लक्ष केले. शिवाय, या प्रयत्नांतून पाकिस्तानने सौदी अरेबियासोबतचे आपले संबंध प्रभावीपणे सांभाळले, जरी त्याने उघडपणे इराणची बाजू घेणे टाळले. पाकिस्तानने रियाधला आश्वासन दिले की, त्यांच्या मध्यस्थीमुळे सौदी अरेबियाच्या हितांचे रक्षण होईल. त्या बदल्यात, सौदी अरेबियाने संभाव्य आर्थिक मदतीचे वचन दिले आहे, आणि मध्यपूर्वेत अशा बातम्या पसरत आहेत की, पाकिस्तानचा (Pakistan) घटलेला परकीय चलन साठा वाढवण्यासाठी काही निधी जमा केला जाऊ शकतो.
पाकिस्तानसमोर तीन धोके
आतापर्यंत, २८ फेब्रुवारी रोजी सुरू झालेल्या मध्यपूर्वेतील युद्धात पाकिस्तान (Pakistan) अलिप्ततेचा दावा करत होता. यापूर्वी, हे अमेरिका-सौदी युतीच्या नावाखाली होते. आता, पाकिस्तानने सौदीकडून खुले पैसे स्वीकारून अमेरिकेचा प्रतिनिधी म्हणून आपले कर्तव्यही पार पाडले.
युद्धात थेट सहभागाचा धोका
असे वृत्त आहे की, पाकिस्तानने (Pakistan) परस्पर संरक्षण कराराअंतर्गत सौदी अरेबियाला हजारो सैनिक आणि १६ लढाऊ विमाने पाठवली आहेत. जर युद्ध पुन्हा सुरू झाले, तर इराण पाकिस्तानी पायाभूत सुविधांना लक्ष्य करून प्रत्युत्तर देऊ शकतो, ज्यामुळे पाकिस्तानचे मोठे आर्थिक नुकसान होईल आणि प्रादेशिक अस्थिरता वाढेल. याचा अर्थ असा की, इस्लामाबादमध्ये झालेल्या चर्चेनंतर पाकिस्तानचा युद्धात थेट सहभाग होण्याचा धोका वाढला आहे.
अर्थव्यवस्था आणि गुंतवणुकीवरील परिणाम
पाकिस्तानची (Pakistan) अर्थव्यवस्था आधीच पोलिओने ग्रस्त आहे. तिची अर्थव्यवस्था चीन आणि आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीच्या (IMF) आधारांवर अवलंबून आहे. गरिबी, बेरोजगारी, महागाई, मंद वाढ, बहुराष्ट्रीय कंपन्यांचे (MNCs) निघून जाणे आणि पाकिस्तानच्या उद्योगांचे पतन. बलुचिस्तान आणि काश्मीरसारख्या राज्यांमधील बंडखोरी, तसेच पाकिस्तान-व्याप्त काश्मीरमधील अंतर्गत अशांततेमुळे पाकिस्तान (Pakistan) पतनाच्या उंबरठ्यावर येऊन ठेपला आहे. या असंख्य अनिश्चिततांमुळे पाकिस्तानमध्ये नवीन गुंतवणुकीची शक्यता शून्य झाली आहे. सौदी अरेबियाचे इतर मित्र देशही पाकिस्तानच्या अनिश्चित परिस्थितीमुळे त्याच्यापासून दूर जात आहेत, कारण पाकिस्तानकडे धोरण आणि हेतू या दोन्हींचा अभाव आहे.
(हेही वाचा Islamabad Peace Talk पाकड्यांना महागात पडले; हॉटेलचे बिल भरणे शरीफ-मुनीरच्या नाकीनऊ आले)
राजकीय आणि सामरिक अडथळे
शांतता प्रस्थापित करण्याच्या याच प्रयत्नामुळे पाकिस्तानच्या (Pakistan) हालचालींसाठीची जागा अक्षरशः संपुष्टात आली आहे. मिळालेल्या माहितीनुसार, संयुक्त अरब अमिरात (UAE) आणि इतर आखाती देश यामुळे नाराज आहेत. इराणलाही माहित आहे की पाकिस्तान दुटप्पी आहे, त्यामुळे तेहरान चतुराईने पाकिस्तानच्या प्रयत्नांचा स्वतःच्या फायद्यासाठी वापर करत आहे. जर पाकिस्तानला (Pakistan) इराणविरुद्ध कारवाई करण्यास भाग पाडले गेले, तर त्याचे परिणाम अत्यंत धोकादायक असतील.
दुसरे म्हणजे, जर आखाती देशांनी इस्रायलसोबत अधिक घनिष्ठ संबंध प्रस्थापित केले, तर पाकिस्तानला (Pakistan) एका मोठ्या समस्येला सामोरे जावे लागेल. पाकिस्तानने अद्याप इस्रायलला मान्यता दिलेली नाही. जर इस्रायल आखाती देशांच्या अधिक जवळ गेला, तर पाकिस्तान द्विधा मनःस्थितीत सापडेल. आखाती देशांच्या निधीवरील अत्याधिक अवलंबित्व पाकिस्तानला त्याच्या दीर्घकाळच्या देणगीदारासाठी (चीनसाठी) अप्रासंगिक बनवेल.
चीन इराणकडून मोठ्या प्रमाणात वस्तू आयात करतो आणि त्याला इराणबद्दल सहानुभूती आहे. चीनवर पाकिस्तानचे (Pakistan) अनेक उपकार आहेत. जर पाकिस्तानने सौदी अरेबियाच्या संबंधात इराणला धोका दिला, तर चीन, संयुक्त अरब अमिरातप्रमाणेच, आपल्या थकीत कर्जाच्या परतफेडीची मागणी करू शकतो. अशा परिस्थितीत, पाकिस्तानची अवस्था धोब्याच्या गिरणीसारखी होईल, तो पूर्णपणे उद्ध्वस्त होईल.
Join Our WhatsApp Community