Strait of Hormuz : होर्मूझ सामुद्रधुनीत पुन्हा खळबळ, इराणच्या घोषणेनंतर जहाज वाहतूक मंदावली

• ऋजुता लुकतुके

जागतिक ऊर्जा बाजारासाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाणारी होर्मुझ सामुद्रधुनी(Strait of Hormuz)पुन्हा एकदा चर्चेत आली आहे. इराणने ही सामुद्रधुनी पुन्हा बंद केल्याचा दावा केल्यानंतर तेथील जहाजवाहतुकीत मोठी घट नोंदवण्यात आली आहे. या घडामोडीमुळे जागतिक तेलपुरवठा आणि ऊर्जा सुरक्षेबाबत चिंता वाढली आहे.(Strait of Hormuz)

केप्लर या समुद्री वाहतूक माहिती देणाऱ्या संस्थेच्या आकडेवारीनुसार, इराणच्या घोषणेनंतर एका दिवसात होर्मुझमधून जाणाऱ्या जहाजांची संख्या २६ वरून केवळ ५ वर आली. ही घसरण जागतिक व्यापार आणि तेलवाहतुकीसाठी धोक्याची घंटा मानली जात आहे. या पाच जहाजांमध्ये तीन अतिमोठ्या तेलवाहू जहाजांचा समावेश होता, ज्यांपैकी काही जहाजे सौदी अरेबियातून तेल घेऊन आशियाई देशांकडे रवाना झाली होती.(Strait of Hormuz)

विशेष म्हणजे काही दिवसांपूर्वीच अमेरिका आणि इराण यांच्यात शांतता कराराचा आराखडा तयार झाल्यानंतर होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली होईल, अशी अपेक्षा व्यक्त करण्यात आली होती. त्यानंतर तेलाच्या किमतींमध्येही घसरण झाली होती. मात्र लेबनॉनमधील नव्या संघर्षाचा दाखला देत इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सने (IRGC) सामुद्रधुनी पुन्हा बंद केल्याची घोषणा केली.(Strait of Hormuz)

(हेही वाचा – नाशिकचा निकाल Girish Mahajan यांच्या जिव्हारी; विश्वासघाताच्या आरोपावर स्पष्टच बोलले ‘ते’ वाक्य! )

मात्र परिस्थिती पूर्णपणे स्पष्ट नाही. इराणने सामुद्रधुनी बंद असल्याचा दावा केला असला तरी अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडने (CENTCOM) व्यापारी जहाजांची हालचाल सुरू असल्याचे म्हटले आहे. काही अहवालांनुसार लाखो बॅरल तेल अजूनही या मार्गातून वाहत आहे. त्यामुळे प्रत्यक्षात सामुद्रधुनी पूर्णपणे बंद आहे की केवळ वाहतुकीवर मर्यादा आणण्यात आल्या आहेत, याबाबत संभ्रम कायम आहे. तज्ज्ञांच्या मते, होर्मुझमधील वाहतूक पूर्ववत होण्यासाठी अजून बराच काळ लागू शकतो. युद्धकाळात टाकण्यात आलेल्या सागरी माईन्स, विमा संरक्षणाचा अभाव, सुरक्षा धोक्यांची भीती आणि महिन्यांपासून अडकून पडलेली शेकडो जहाजे यामुळे परिस्थिती गुंतागुंतीची बनली आहे. सुमारे ६०० जहाजे अजूनही या भागातील अडथळ्यांमुळे प्रभावित असल्याचे सांगितले जाते.(Strait of Hormuz)

होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जगातील जवळपास २० टक्के कच्च्या तेलाची वाहतूक होते. त्यामुळे या मार्गातील कोणताही अडथळा जागतिक तेलबाजाराला हादरा देऊ शकतो. भारतासारख्या तेल आयात करणाऱ्या देशांसाठी ही परिस्थिती विशेष महत्त्वाची आहे. वाहतुकीतील अडथळे कायम राहिल्यास कच्च्या तेलाच्या किमतींवर पुन्हा दबाव वाढू शकतो आणि त्याचा परिणाम इंधन दरांपासून महागाईपर्यंत अनेक क्षेत्रांवर होण्याची शक्यता आहे.(Strait of Hormuz)

एकूणच, अमेरिका-इराण शांतता प्रक्रियेबाबत सकारात्मक संकेत मिळत असतानाच होर्मुझ सामुद्रधुनीतील नव्या घडामोडींनी अनिश्चितता वाढवली आहे. त्यामुळे पुढील काही दिवस जागतिक ऊर्जा बाजारासाठी अत्यंत निर्णायक ठरणार आहेत.(Strait of Hormuz)

हेही पहा –