Youth Unemployment : तरुणांमधील बेरोजगारी वाढतेय का? अधिकृत आकडे काय सांगतात?

भारतातील लोकसंख्येचा मोठा हिस्सा तरुणांचा आहे. हीच तरुणाई देशाची खरी ताकद मानली जाते. मात्र, या तरुणांना योग्य रोजगार मिळत नसेल तर लोकसंख्येचे बळ हे उलट ओझं ठरू शकते. गेल्या काही वर्षांत शिक्षणाचा प्रसार मोठ्या प्रमाणावर झाला आहे. लाखो तरुण पदवीधर, पदव्युत्तर झाले आहेत. पण रोजगाराच्या संधी त्याच प्रमाणात निर्माण झालेल्या नाहीत. यामुळे तरुणांमध्ये बेरोजगारी वाढत असल्याचे चित्र दिसते. (Youth Unemployment)

एप्रिल २०२५ मध्ये सांख्यिकी आणि कार्यक्रम कार्यान्वयन मंत्रालयाने जाहीर केलेल्या आकडेवारीनुसार, देशातील बेरोजगारी दर ५.१ टक्के होता. ही आकडेवारी महत्त्वाची आहे कारण याआधी मासिक बेरोजगारीचे आकडे जाहीर केले जात नव्हते. या आकडेवारीतून स्पष्ट होते की, ग्रामीण भागात बेरोजगारीचे प्रमाण १२.३ टक्के तर शहरी भागात १७.२ टक्के आहे. याचा अर्थ असा की, शहरांमध्ये रोजगाराच्या संधी जास्त असल्या तरी स्पर्धा अधिक असल्यामुळे बेरोजगारीचे प्रमाणही जास्त आहे. (Youth Unemployment)

(हेही वाचा – Punjab Police: गँगस्टर गोल्डी ब्रारच्या पालकांना अटक; 2 वर्षांपूर्वीचे प्रकरण काय?)

तरुणांमधील बेरोजगारीचे प्रमाण १५ ते २९ वयोगटात १३.८ टक्के इतके आहे. हा आकडा चिंताजनक आहे कारण या वयोगटातील लोक हेच देशाच्या कामगारवर्गाचे भविष्य आहेत. जर या वयोगटातील मोठा हिस्सा बेरोजगार असेल तर देशाच्या आर्थिक प्रगतीवर त्याचा थेट परिणाम होतो. महिलांमध्ये बेरोजगारीचे प्रमाण पुरुषांपेक्षा जास्त असल्याचेही या अहवालात नमूद केले आहे. यावरून स्पष्ट होते की, रोजगाराच्या संधी मिळवण्यात महिलांना अजूनही अडथळे आहेत. (Youth Unemployment)

बेरोजगारी वाढण्यामागे अनेक कारणे आहेत. सर्वप्रथम, शिक्षण आणि रोजगार यामध्ये असलेली दरी. अनेक तरुण उच्च शिक्षित आहेत, पण त्यांच्याकडे उद्योगांना आवश्यक असलेली कौशल्ये नाहीत. दुसरे म्हणजे, तंत्रज्ञानातील बदल. ऑटोमेशन आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता यामुळे पारंपरिक नोकऱ्या कमी होत आहेत. नवीन नोकऱ्या निर्माण होत असल्या तरी त्यासाठी विशेष कौशल्यांची गरज आहे. तिसरे म्हणजे, उद्योगधंद्यांची वाढ अपेक्षेइतकी वेगाने होत नाही. उत्पादन क्षेत्रात गुंतवणूक कमी असल्यामुळे रोजगारनिर्मिती मर्यादित आहे. (Youth Unemployment)

(हेही वाचा – T20 World Cup, Bangladesh Snub : ‘बांगलादेशला सुरक्षा देण्याची तयारी होती, पाकिस्तानने विष कालवलं,’ – राजीव शुक्ला)

भारताला जगातील सर्वात मोठी युवा लोकसंख्या असल्याचा फायदा मिळू शकतो. पण हा फायदा मर्यादित काळासाठीच उपलब्ध आहे. पुढील काही दशकांत कामगारवर्ग वृद्ध होऊ लागेल. त्यामुळे तरुणांना योग्य रोजगार मिळवून देणे ही तातडीची गरज आहे. अन्यथा, बेरोजगारीमुळे सामाजिक असंतोष वाढू शकतो. सरकारने बेरोजगारी कमी करण्यासाठी विविध योजना सुरू केल्या आहेत. “कौशल्य भारत अभियान”, “स्टार्टअप इंडिया”, “मेक इन इंडिया” यांसारख्या उपक्रमांद्वारे तरुणांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. मात्र, या योजनांचा परिणाम अपेक्षेइतका दिसत नाही. कारण रोजगारनिर्मितीचा वेग तरुणांच्या संख्येच्या तुलनेत कमी आहे. (Youth Unemployment)

एप्रिल २०२५ मधील आकडेवारीनुसार तरुणांमधील बेरोजगारीचे प्रमाण १३.८ टक्के आहे, जे चिंताजनक आहे. ग्रामीण आणि शहरी भागात बेरोजगारीचे प्रमाण वेगवेगळे असले तरी दोन्ही ठिकाणी ही समस्या गंभीर आहे. महिलांमधील बेरोजगारीचे प्रमाण अधिक असल्यामुळे लैंगिक समानतेच्या दृष्टीनेही ही बाब विचार करण्यासारखी आहे. भारताने आपल्या तरुणांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून दिल्या नाहीत तर ही संधी हातातून निसटेल. त्यामुळे शिक्षण आणि कौशल्य विकास यावर भर देणे, उद्योगधंद्यांना प्रोत्साहन देणे आणि रोजगारनिर्मिती वाढवणे ही काळाची गरज आहे. (Youth Unemployment)

हेही पहा –