Iran War Impact on Global Economy : इराण युद्ध थांबलं तरीही परिणाम जगावर दीर्घकाळ राहील

• ऋजुता लुकतुके

Iran War Impact on Global Economy : इराणमधील युद्धाचा परिणाम केवळ रणांगणापुरता मर्यादित राहिलेला नाही. जागतिक ऊर्जा पुरवठा, कच्च्या तेलाच्या किमती, अन्नधान्य, महागाई, व्याजदर आणि आर्थिक वाढ अशा अनेक आघाड्यांवर या संघर्षाचे पडसाद उमटत आहेत. आणि उद्या कदाचित युद्ध थांबलं तरीही हे परिणाम लवकर मिटणारे नाहीत, असंच जागतिक तज्ज्ञ सांगत आहेत. या संकटाचा सर्वात मोठा परिणाम ऊर्जा क्षेत्रावर झाला आहे. होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद झाल्याने मध्यपूर्वेतून होणाऱ्या तेल आणि वायूच्या वाहतुकीला मोठा धक्का बसला. परिणामी तेलाच्या किमतीत मोठी वाढ झाली. मात्र, विविध देशांनी आपत्कालीन तेलसाठ्यांचा वापर केल्याने आणि बाजारात युद्ध लवकर संपेल अशी अपेक्षा निर्माण झाल्याने किमतींवरचा तात्कालिक दबाव काही प्रमाणात कमी राहिला. मात्र, हे साठे सातत्याने कमी होत असल्याने युद्ध लांबल्यास तेलाच्या किमतीत पुन्हा मोठी उसळी येऊ शकते.

याचा थेट परिणाम महागाईवर होत आहे. तेल महागल्याने वाहतूक खर्च वाढतो आणि त्याचा परिणाम अन्नधान्यापासून विविध वस्तूंच्या किमतीपर्यंत पोहोचतो. शेती क्षेत्रावर दुहेरी दबाव आहे. इंधन आणि वाहतूक महागण्याबरोबरच खतांच्या किमतीतही मोठी वाढ झाली आहे. त्यामुळे काही विकसनशील देशांमध्ये शेतकऱ्यांनी पेरणीचे प्रमाण कमी केले आहे. परिणामी पुढील काही महिने अन्नधान्याच्या किमतीवर दबाव राहण्याची शक्यता आहे.

(हेही वाचा – LICच्या गुंतवणुकीत मोठा घोटाळा? अनिल अंबानींसह रिलायन्स कॅपिटलविरोधात CBIचा गुन्हा; नेमकं प्रकरण काय? )

या परिस्थितीचा आणखी एक परिणाम म्हणजे व्याजदर कमी करण्याची मध्यवर्ती बँकांची क्षमता मर्यादित होणे. महागाई वाढत असताना व्याजदर कमी करणे कठीण ठरते. त्यामुळे गृहकर्ज, वाहनकर्ज तसेच उद्योगांसाठी घेतले जाणारे कर्ज महाग राहू शकते.

आशियाई देशांना या संकटाचा फटका तुलनेने अधिक बसला आहे. जपान, दक्षिण कोरिया आणि दक्षिण आशियातील अनेक अर्थव्यवस्था मध्यपूर्वेतील ऊर्जा आयातीवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहेत. त्यामुळे ऊर्जा पुरवठ्यातील अडथळ्यांचा परिणाम त्यांच्या उद्योगांपासून सामान्य ग्राहकांपर्यंत पोहोचत आहे.

मात्र, या संकटातून एक दीर्घकालीन बदलही वेगाने पुढे येत आहे—स्वच्छ ऊर्जेकडे वळण्याची प्रक्रिया. तेल आणि वायूच्या किमतीतील अनिश्चिततेमुळे चीनमधील इलेक्ट्रिक वाहन आणि सौरऊर्जा उद्योगाला चालना मिळत आहे. अनेक देश आता आयात केलेल्या जीवाश्म इंधनावरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी स्थानिक पातळीवर सौरऊर्जा, बॅटरी आणि विद्युत वाहनांमध्ये गुंतवणूक वाढवत आहेत.

म्हणजेच, इराण युद्धाचा आर्थिक परिणाम युद्ध संपल्यानंतरही लगेच संपणार नाही. ऊर्जा बाजारातील बदल, महागाई, अन्नाच्या किमती आणि स्वच्छ ऊर्जेकडे वाढता कल यामुळे जागतिक अर्थव्यवस्थेची दिशा पुढील काही वर्षांत बदलू शकते.

हेही पहा –