Nestle Baby Food FSSAI Action : शिशु पोषण उत्पादनांशी संबंधित नियामक नियमांचे कथित उल्लंघन केल्याप्रकरणी FSSAIने नेस्ले इंडियाविरोधात तीन स्वतंत्र प्रकरणे सुरू केली आहेत. यातील दोन प्रकरणे ‘NAN Excella Pro Stage 1’ आणि ‘Lactogen Pro 1’ या शिशु फॉर्म्युलाच्या जाहिरातींमधील दाव्यांशी संबंधित आहेत. तर तिसरे प्रकरण नेस्लेच्या फॉलो-अप फॉर्म्युलाच्या एका नमुन्यात आढळलेल्या बायोटिनच्या प्रमाणाशी संबंधित आहे. ही कारवाई ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध उत्पादनांची आणि त्यांच्या प्रचारात्मक सामग्रीची तपासणी केल्यानंतर करण्यात आल्याची माहिती आहे.
‘लॅक्टोजेन प्रो-१’च्या जाहिरातीवर आक्षेप
FSSAIने ‘Lactogen Pro 1’च्या जाहिरातीतील व्हे प्रोटीनशी संबंधित दाव्यावर आक्षेप घेतला आहे. विशेषतः व्हे प्रोटीन सहज पचते, अशा स्वरूपाच्या दाव्याच्या प्रचाराबाबत नियामकाने चिंता व्यक्त केली आहे. त्याचप्रमाणे ‘NAN Excella Pro Stage 1’च्या जाहिरातीमध्ये व्हे प्रोटीन आणि पाच Human Milk Oligosaccharides (HMOs) यांच्याशी संबंधित दाव्यांवरही FSSAIने आक्षेप नोंदवला आहे. HMOs ही मानवी आईच्या दुधात नैसर्गिकरित्या आढळणारी जटिल साखरेची संयुगे आहेत. FSSAIच्या मते, शिशु पोषण उत्पादनांच्या जाहिरातींमध्ये अशा प्रकारचे प्रचारात्मक दावे करण्यास संबंधित नियमांनुसार मर्यादा आहेत.
शिशु फॉर्म्युलाच्या जाहिरातींवर कडक नियम का?
भारतात शिशु दूध पर्याय आणि शिशु आहाराच्या जाहिरातींवर दीर्घकाळापासून कडक निर्बंध आहेत. Infant Milk Substitutes, Feeding Bottles and Infant Foods (Regulation of Production, Supply and Distribution) Act, 1992, म्हणजेच IMS Act अंतर्गत अशा उत्पादनांच्या जाहिराती आणि प्रचारावर विविध मर्यादा घालण्यात आल्या आहेत. या नियमांचा मुख्य उद्देश शिशु फॉर्म्युलाच्या आक्रमक मार्केटिंगला आळा घालणे आणि अशा उत्पादनांमुळे स्तनपानाबाबत चुकीचा संदेश जाणार नाही, याची काळजी घेणे हा आहे. नेस्लेवरील सध्याच्या कारवाईत FSSAIने Food Safety and Standards (Foods for Infant Nutrition) Regulations, 2020 तसेच IMS Actचा संदर्भ दिला आहे.
फॉलो-अप फॉर्म्युलाच्या नमुन्यात बायोटिनबाबत आक्षेप
FSSAIने सुरू केलेले तिसरे प्रकरण एका फॉलो-अप फॉर्म्युलाच्या नमुन्याशी संबंधित आहे. हे उत्पादन सुरुवातीच्या शिशु फॉर्म्युलानंतर मोठ्या वयाच्या शिशूंसाठी वापरले जाते. नियामकाच्या तपासणीत या नमुन्यातील बायोटिनचे प्रमाण निर्धारित मानकांशी सुसंगत नसल्याचे आढळले. बायोटिनला व्हिटॅमिन B7 असेही म्हटले जाते. FSSAIने नमुना पुन्हा तपासणीसाठी पाठवला आणि संदर्भ प्रयोगशाळेच्या तपासणीतही तो मानकांनुसार नसल्याचे आढळल्याचे वृत्त आहे. संबंधित मानकांनुसार शिशु आहारामध्ये बायोटिनचे प्रमाण ७.५ ते ५० मायक्रोग्रॅम असणे आवश्यक आहे. या निष्कर्षानंतर नेस्ले इंडियाविरोधात स्वतंत्र प्रकरण सुरू करण्यात आले.
नेस्ले इंडियाने काय म्हटलं?
नेस्ले इंडियाने आपली उत्पादने लागू असलेल्या नियमांचे पालन करत असल्याचे म्हटले आहे. कंपनीच्या म्हणण्यानुसार, तपासणीखाली असलेल्या उत्पादनांच्या लेबलवरील दावे वैज्ञानिकदृष्ट्या प्रमाणित करण्यात आले होते आणि FSSAIच्या तज्ज्ञ समितीने त्यांना मंजुरी दिली होती. कंपनीने नियामकाकडे आपले सविस्तर उत्तरही सादर केले आहे. दरम्यान, FSSAIने एखाद्या कंपनीविरोधात प्रकरण सुरू केले म्हणजे संबंधित उल्लंघन अंतिमतः सिद्ध झाले आहे किंवा कंपनीवर दंड ठोठावण्यात आला आहे, असा अर्थ होत नाही. या प्रकरणांमध्ये पुढील नियामक प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतरच अंतिम निष्कर्ष समोर येईल.
शिशु उत्पादनांवरील कारवाई महत्त्वाची का?
शिशु फॉर्म्युला आणि इतर शिशु पोषण उत्पादने ही अत्यंत संवेदनशील श्रेणी मानली जाते. त्यामुळे या उत्पादनांची रचना, पोषणमूल्ये तसेच त्यांची जाहिरात आणि विक्री यावर कठोर नियम लागू आहेत. नेस्ले इंडियाच्या काही शिशु उत्पादनांबाबत यापूर्वीही आंतरराष्ट्रीय पातळीवर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. २०२४ मध्ये स्विस स्वयंसेवी संस्था Public Eyeने काही देशांमध्ये विकल्या जाणाऱ्या नेस्लेच्या बेबी फूड उत्पादनांमधील साखरेच्या प्रमाणाबाबत दावा केला होता. मात्र, कंपनीने भारतातील उत्पादने लागू असलेल्या स्थानिक नियम आणि मानकांचे पालन करत असल्याची भूमिका मांडली होती.
आता FSSAIने सुरू केलेली तीन स्वतंत्र प्रकरणे नियामक प्रक्रियेतून पुढे जातील. या प्रक्रियेच्या अंतिम निकालानंतरच संबंधित उत्पादनांबाबत नियमांचे उल्लंघन झाले आहे की नाही आणि त्यावर पुढील कारवाई होणार का, हे स्पष्ट होईल.
हेही पाहा –