आजच्या धावपळीच्या आणि तणावपूर्ण जीवनशैलीमध्ये शारीरिक व मानसिक आरोग्याचे महत्त्व अधिक वाढले आहे. आधुनिक जीवनात वाढता ताण, अनियमित दिनचर्या, झोपेच्या समस्या आणि मानसिक अस्थिरता यामुळे जगभरात आरोग्याबाबत चिंता वाढत आहे. अशा परिस्थितीत योग ही प्राचीन भारतीय परंपरा पुन्हा एकदा जागतिक स्तरावर महत्त्वाची ठरत आहे. योगाचे महत्त्व अधोरेखित करण्यासाठी दरवर्षी २१ जून रोजी International Day of Yoga साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ व्यायामाचा नसून शरीर, मन आणि आत्म्याच्या संतुलनाचा संदेश देणारा दिवस मानला जातो.
योगाची परंपरा भारतात हजारो वर्षांपासून अस्तित्वात आहे. प्राचीन ऋषी-मुनींनी शरीर आणि मन यांच्यात संतुलन साधण्यासाठी योगाचा मार्ग विकसित केला. “योग” या शब्दाचा अर्थ जोडणे किंवा एकत्र आणणे असा होतो. योग केवळ आसनांपुरता मर्यादित नसून त्यामध्ये प्राणायाम, ध्यान, शिस्तबद्ध जीवनशैली आणि मानसिक स्थैर्य यांचाही समावेश आहे. भारतीय तत्त्वज्ञानात योगाला आत्मज्ञान आणि आरोग्य यांचा मार्ग मानले गेले आहे. आंतरराष्ट्रीय योग दिनाची संकल्पना जागतिक स्तरावर विशेष चर्चेत आली ती नरेंद्र मोदी (PM Narendra Modi) यांनी २०१४ मध्ये संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेत केलेल्या प्रस्तावामुळे. त्यांनी योगाला मानवतेसाठी अमूल्य देणगी असे संबोधले आणि जगभर योगाचा प्रसार करण्याचे आवाहन केले. या प्रस्तावाला विक्रमी १७७ देशांनी पाठिंबा दिला. त्यानंतर संयुक्त राष्ट्रसंघाने २१ जून हा दिवस आंतरराष्ट्रीय योग दिन (International Day of Yoga) म्हणून घोषित केला. २०१५ मध्ये पहिल्यांदा हा दिवस जगभर मोठ्या उत्साहात साजरा करण्यात आला.
(हेही वाचा – Legislative Council : विधान परिषदेच्या १७ जागांसाठी महायुतीत कुरघोडी; ठाणे, पुणे, कोकणात प्रतिष्ठेची लढाई)
२१ जून ही तारीख निवडण्यामागेही विशेष कारण आहे. हा दिवस उत्तर गोलार्धातील वर्षातील सर्वात मोठा दिवस म्हणजे Summer Solstice मानला जातो. भारतीय परंपरेनुसार या काळाला अध्यात्मिक दृष्टिकोनातून विशेष महत्त्व आहे. त्यामुळे योगासाठी हा दिवस प्रतीकात्मकदृष्ट्या योग्य मानला गेला. गेल्या काही वर्षांत योगाची लोकप्रियता जगभरात मोठ्या प्रमाणावर वाढली आहे. United States, Japan, Australia, France आणि अनेक देशांमध्ये योग केंद्रे, classes आणि wellness programs मोठ्या प्रमाणावर सुरू झाले आहेत. लाखो लोक नियमितपणे योगाचा सराव करतात. कोविड-१९ महामारीनंतर तर योग आणि ध्यान धारणा याबद्दलची जागरूकता अधिक वाढली. लोकांनी मानसिक शांतता आणि रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवण्यासाठी योगाचा आधार घेतला.
योगाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे तो सर्व वयोगटांसाठी उपयुक्त मानला जातो. नियमित योगाभ्यासामुळे शरीराची लवचिकता वाढते, स्नायूंना बळकटी मिळते आणि श्वसनक्रिया सुधारते. प्राणायाम आणि ध्यानामुळे मानसिक तणाव कमी होण्यास मदत होते. अनेक संशोधनांमध्ये योगामुळे चिंता, नैराश्य आणि जीवनशैलीबाबतचे आजार वर सकारात्मक परिणाम होत असल्याचे आढळले आहे. त्यामुळे आज अनेक डॉक्टर आणि आरोग्यतज्ज्ञही योगाला पूरक आरोग्यपद्धती म्हणून मान्यता देतात. भारतात आंतरराष्ट्रीय योग दिन (International Day of Yoga) मोठ्या प्रमाणावर साजरा केला जातो. शाळा, महाविद्यालये, सरकारी संस्था, सामाजिक संघटना आणि विविध योग केंद्रांमध्ये सामूहिक योग सत्रांचे आयोजन केले जाते. राजपथपासून ते गावपातळीवरील मैदानांपर्यंत हजारो लोक एकत्र येऊन योगाभ्यास करतात. अनेक राज्यांमध्ये विशेष जनजागृती कार्यक्रम आणि आरोग्य शिबिरे आयोजित केली जातात.
योगाबाबत वैज्ञानिक दृष्टिकोन ठेवणेही आवश्यक आहे. योग आरोग्यासाठी फायदेशीर असला, तरी गंभीर आजारांवर तो एकमेव उपचार नाही. योग्य प्रशिक्षकांच्या मार्गदर्शनाखाली आणि वैद्यकीय सल्ल्यानुसार योगाचा सराव करणे महत्त्वाचे मानले जाते. चुकीच्या पद्धतीने केलेले आसन काही वेळा शरीराला त्रासदायक ठरू शकतात. आजच्या डिजिटल युगात online yoga classes आणि fitness apps मुळे योग अधिक सहज उपलब्ध झाला आहे. सोशल मीडियावरही योगाशी संबंधित content मोठ्या प्रमाणावर पाहायला मिळतो. त्यामुळे तरुण पिढीमध्येही योगाविषयी आकर्षण वाढले आहे. अनेक भारतीय आणि आंतरराष्ट्रीय celebrities देखील योगाचा प्रचार करताना दिसतात.
मात्र योग ही केवळ व्यायामपद्धती नसून संतुलित आणि निरोगी जीवन जगण्याची कला आहे. वाढत्या तणावाच्या आणि अस्वस्थ जीवनशैलीच्या काळात योगाचा संदेश अधिक महत्त्वाचा ठरत आहे. शरीर, मन आणि आत्मा यांचा समतोल राखण्यासाठी योग आजही तितकाच उपयुक्त आणि प्रेरणादायी मानला जातो.
हेही पहा –
Join Our WhatsApp Community