Republic Day Special : कचऱ्यातून ‘सोने’; ओल्या कचऱ्यापासून सेंद्रिय खत निर्मितीचा मंत्र

• पंचमहाभूते फाउंडेशन

२६ जानेवारीला आपण प्रजासत्ताक दिन साजरा करणार आहोत. आजच्या शहरी जीवनशैलीत ‘कचरा’ ही सर्वात मोठी डोकेदुखी ठरत आहे. दररोज सकाळी कचरा उचलणारी गाडी येते आणि आपण आपला कचरा तिच्या हवाली करतो. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का, की आपल्या स्वयंपाकघरात रोज निर्माण होणारा ‘ओला कचरा’ हा प्रत्यक्षात कचरा नसून तुमच्या बागेसाठी लागणारे ‘काळे सोने’ अर्थात उत्तम सेंद्रिय खत आहे? (Republic Day Special)

ओला कचरा : शाप की वरदान? सर्वसाधारणपणे फळांच्या साली, भाजीपाल्याचे देठ, खराब झालेली फळे, चहाची पावडर (साखर नसलेली), अंड्याची टरफले आणि उरलेले अन्न याला आपण ‘ओला कचरा’ म्हणतो. जेव्हा हा कचरा प्लॅस्टिकच्या पिशवीत बंद होऊन डम्पिंग ग्राऊंडवर जातो, तेव्हा त्यातून मिथेनसारखे विषारी वायू बाहेर पडतात आणि दुर्गंधी पसरते. मात्र, जर याच कचऱ्यावर आपण योग्य प्रक्रिया केली, तर त्यातून पोषक सेंद्रिय खत (Organic Fertilizer) तयार होते. (Republic Day Special)

(हेही वाचा – National Voter’s Day: राष्ट्रीय मतदार दिनी पंतप्रधान मोदींनी पहिल्यांदाच मतदान करणाऱ्या तरुणांना दिला विशेष संदेश)

घरच्या घरी खत बनवण्याच्या ३ सोप्या पद्धती : 

१. कुंडीतील जादू (Pot Composting) : जर तुम्ही लहान जागेत किंवा फ्लॅटमध्ये राहत असाल, तर ही पद्धत तुमच्यासाठी उत्तम आहे. एक जुनी बादली किंवा कुंडी घ्या. तिला तळाला आणि बाजूने हवा खेळती राहण्यासाठी बारीक छिद्रे पाडा. सर्वात खाली वाळलेला पालापाचोळा किंवा पुठ्ठ्याचे (Cardboard) तुकडे टाका. त्यावर रोजचा ओला कचरा टाका. कचरा जास्त ओला वाटल्यास त्यावर थोडी माती किंवा कोकोपीट टाका. साधारण १ ते २ महिन्यात याचे काळेभोर आणि दर्जेदार खत तयार होते. (Republic Day Special)

२. कंपोस्ट बिन : बाजारात आजकाल विविध प्रकारचे ‘कंपोस्ट बिन’ उपलब्ध आहेत. यामध्ये हवा खेळती राहण्याची विशेष व्यवस्था असते, ज्यामुळे दुर्गंधी येत नाही. यात फक्त ओला कचरा टाकायचा आणि मधून-मधून तो हलवायचा.

३. बॅग कंपोस्टिंग : टेरेस गार्डन करणाऱ्यांसाठी या विशेष बॅग्स मिळतात. या वजनाला हलक्या असतात आणि हाताळायला सोप्या असतात.

(हेही वाचा – US Airstrikes on Venezuela : मादुरोंच्या अटकेवेळी अमेरिकन सैन्याने काय केलं होतं?, उपराष्ट्राध्यक्षांच्या बैठकीचा व्हिडिओ समोर)

यशस्वी खत निर्मितीसाठी काही खास टिप्स : 

• तुकडे करा : कचरा जितका बारीक कराल, तितक्या लवकर त्याचे खत होईल.
• ओलावा टिकवा : खताचे मिश्रण ओले असावे, पण चिखल होऊ देऊ नका.
• नैसर्गिक प्रवेगक (Accelerators) : खत तयार होण्याची प्रक्रिया वेगवान करण्यासाठी त्यात थोडे ताक, गुळाचे पाणी किंवा जुने खत टाका. यामुळे उपयुक्त जिवाणूंची वाढ लवकर होते.
• घरगुती खताचे फायदे : केमिकल विरहित खतामुळे मातीचा पोत सुधारतो. बाजारातील खतांमध्ये रसायने असतात, जी कालांतराने झाडांना आणि मातीला हानी पोहोचवतात. घरगुती खतामुळे झाडांची पाने अधिक हिरवीगार होतात आणि त्यांना कीड लागत नाही. जेव्हा तुम्ही स्वतःच्या हाताने बनवलेले खत तुमच्या खिडकीतील तुळशीला किंवा बाल्कनीतील गुलाबाला घालता, तेव्हा मिळणारे समाधान पैशाने विकत घेता येत नाही. (Republic Day Special)

चला तर मग, या प्रजासत्ताक दिनी संकल्प करूया की, ‘माझा कचरा ही माझी जबाबदारी !’

हेही पहा –