Strait of Hormuz : होर्मुझ सामुद्रधुनीत इराण – ओमान करार अंतिम टप्प्यात, तेलाचे दर ८० डॉलरच्या खाली

• ऋजुता लुकतुके

जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेल वाहतूक मार्गांपैकी एक असलेल्या होर्मुझ सामुद्रधुनीतील(Strait of Hormuz)जहाज वाहतुकीसाठी इराण आणि ओमान यांच्यातील करार अंतिम टप्प्यात पोहोचला असून, या करारामुळे आखाताकडे जाणाऱ्या जहाजांवरील इराणचा प्रभाव लक्षणीय वाढू शकतो. इराणच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने दोन्ही देशांमध्ये जहाज मार्गाच्या भौगोलिक समन्वयाबाबत महत्त्वपूर्ण प्रगती झाल्याची माहिती दिली आहे.(Strait of Hormuz)

प्रस्तावित करारानुसार, पर्शियन आखातात प्रवेश करणारी जहाजे इराणच्या किनाऱ्यालगतच्या मार्गाचा वापर करतील, तर आखातातून बाहेर पडणारी जहाजे ओमानच्या किनाऱ्यालगतच्या मार्गाने जातील. यामुळे आखातात प्रवेश करणाऱ्या व्यापारी जहाजांवर इराणला अधिक देखरेख आणि नियंत्रण ठेवण्याची संधी मिळू शकते. सध्या या कराराच्या तांत्रिक आणि प्रशासकीय बाबींवर दोन्ही देशांमध्ये अंतिम चर्चा सुरू आहे.(Strait of Hormuz)

होर्मुझ सामुद्रधुनीतून जगातील सुमारे २० टक्के कच्चे तेल आणि मोठ्या प्रमाणात द्रवरूप नैसर्गिक वायूची वाहतूक होते. सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती, कुवेत, कतार आणि इराक यांसारख्या प्रमुख तेल उत्पादक देशांची निर्यात या मार्गावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहे. त्यामुळे या सामुद्रधुनीतील कोणताही बदल जागतिक ऊर्जा बाजारासाठी अत्यंत संवेदनशील मानला जातो.(Strait of Hormuz)

(हेही वाचा – National Handloom Day : विविध धाग्यांत विणलेला भारत, नाबार्डकडून वीणकरांना उभारी देण्यासाठी ३ दिवसांचं खास हातमाग प्रदर्शन )

अलीकडील काळात पश्चिम आशियात वाढलेल्या तणावामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनीच्या सुरक्षेबाबत चिंता वाढली आहे. व्यापारी जहाजांवरील हल्ले, तेलवाहू जहाजांची जप्ती आणि प्रादेशिक संघर्षांमुळे या मार्गावरील वाहतुकीवर परिणाम झाला आहे. अशा परिस्थितीत इराण आणि ओमान यांच्यातील कराराकडे जगभरातील ऊर्जा कंपन्या आणि नौवहन उद्योगाचे विशेष लक्ष लागले आहे.(Strait of Hormuz)

तथापि, कराराचा अंतिम मसुदा अद्याप मंजूर झालेला नसून काही महत्त्वाचे मुद्दे प्रलंबित आहेत. जहाज वाहतुकीचे नियम, नियंत्रणाची व्याप्ती, मार्गदर्शन प्रणाली आणि संभाव्य सेवा शुल्क यावर चर्चा सुरू आहे. अमेरिकेसह काही पाश्चात्त्य देशांनी आंतरराष्ट्रीय जहाज मार्गांवर कोणत्याही एका देशाचे वर्चस्व वाढण्याबाबत चिंता व्यक्त केली आहे.(Strait of Hormuz)

पण, त्याचवेळी जलवाहतूक सुरळीत होण्याच्या आशेने तेलाच्या किमतीवर या बातमीचा सकारात्मक परिणाम झाला आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाच्या किमती प्रती बॅरल ८० अमेरिकन डॉलरपेक्षाही खाली आल्या आहेत(Strait of Hormuz)

या कराराचा उद्देश होर्मुझ सामुद्रधुनीतील व्यापारी जहाजांची वाहतूक अधिक सुव्यवस्थित करणे असला, तरी यामुळे इराणचा सामरिक आणि आर्थिक प्रभाव वाढण्याची शक्यता आखाती देश आणि आंतरराष्ट्रीय निरीक्षकांकडून व्यक्त केली जात आहे. करार अंतिम झाल्यास त्याचा परिणाम जागतिक तेलपुरवठा, जहाजवाहतूक खर्च आणि ऊर्जा सुरक्षेवर होऊ शकतो. त्यामुळे या घडामोडीकडे जागतिक बाजार आणि आंतरराष्ट्रीय समुदायाचे लक्ष लागले आहे.(Strait of Hormuz)

हेही पहा –