इराण युद्धाने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर लादलेल्या नाकेबंदीमुळे जागतिक तेल (Oil) तुटवड्याचा धोका झपाट्याने वाढत आहे. तीन महिन्यांपूर्वी ही शक्यता अत्यंत कमी वाटत होती, पण आता परिस्थिती बदलली आहे. होर्मुझची सामुद्रधुनी जवळजवळ पूर्णपणे बंद झाल्यामुळे, कच्च्या तेलाच्या तीव्र जागतिक तुटवड्याचा धोका वाढत आहे. विश्लेषकांना आता अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यातील युद्ध लवकर संपण्याची अपेक्षा नाही. उलट, त्यांच्या मते हे युद्ध दीर्घकाळ चालू राहू शकते, ज्यामुळे दीर्घकाळासाठी ऊर्जा पुरवठा विस्कळीत होऊ शकतो. त्यांच्या मते, तेल पुरवठ्याचे चित्र अजिबात चांगले दिसत नाही. केप्लर (Kpler) या डेटा ॲनालिटिक्स फर्मच्या अहवालानुसार, २८ फेब्रुवारी ते ८ मे या कालावधीत मध्य-पूर्वेत एकूण ७८२ दशलक्ष बॅरल तेलाचा (Oil) तुटवडा जाणवला आणि हा आकडा या महिन्याच्या अखेरपर्यंत १ अब्ज बॅरलपर्यंत पोहोचू शकतो.
दररोज १ कोटी ५ लाख बॅरलने कमी
दैनंदिन उत्पादनाच्या बाबतीतही परिस्थिती गंभीर आहे. सौदी अरेबियाचे दररोज ३ दशलक्ष बॅरलपेक्षा जास्त तेलाचे (Oil) नुकसान होत आहे. इराकचे तेल उत्पादन दररोज २.८८ दशलक्ष बॅरलने घटले आहे, तर इराणचे उत्पादन १.६९ दशलक्ष बॅरलने कमी झाले आहे. कुवेतमध्येही एका दिवसात १७.५ लाख बॅरलची घट नोंदवली गेली. तेल उत्पादन घटले, जग तेल साठ्यांवर चालत आहे. तेल उत्पादनात इतक्या मोठ्या प्रमाणावर झालेल्या बंदनंतर, जग आधीच काढलेल्या तेल (Oil) साठ्यांचा वापर करत आहे. आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा संस्थेने (IEA) यापूर्वी म्हटले होते की, जगातील तेल साठे विक्रमी पातळीवर होते आणि त्यामुळे बाजारात मोठ्या प्रमाणात अतिरिक्त पुरवठा होण्याची शक्यता होती. पण हा अंदाज युद्ध सुरू होण्यापूर्वीचा होता. आता IEA इशारा देत आहे की, यावर्षी तेलाची मागणी पुरवठ्यापेक्षा जास्त होईल. ‘द ऑइल प्राईस’नुसार, IEA च्या ताज्या मासिक अहवालानुसार, यावर्षी जागतिक तेल (Oil) पुरवठा दररोज अंदाजे ३९ लाख बॅरलने कमी होऊ शकतो. तथापि, हा आकडा देखील मध्य पूर्वेतील सध्याच्या प्रत्यक्ष नुकसानीपेक्षा लक्षणीयरीत्या कमी आहे. संस्थेचा अंदाज आहे की मध्य पूर्वेतील पुरवठा आधीच दररोज १ कोटी ५ लाख बॅरलने कमी झाला आहे. दुसरीकडे, मागणी दररोज केवळ ४२ लाख बॅरलने कमी होण्याची अपेक्षा आहे.
(हेही वाचा Dowry Death : ११ लाख रुपये रोख, ५० लाखांचे दागिने, स्कॉर्पिओ देऊनही विवाहितेचा घेतला बळी?)
जूनमध्ये होर्मुझ उघडावे लागेल
अटलांटिक कौन्सिलच्या ग्लोबल एनर्जी सेंटरच्या वरिष्ठ फेलो एलेन वॉल्ड म्हणतात, वापर केवळ एका मर्यादेपर्यंत कमी केला जाऊ शकतो. एका विशिष्ट टप्प्यावर. जेव्हा साठे संपतील, तेव्हा ते खरोखरच संपतील. एक वेळ अशी येईल जेव्हा तेलाची (Oil) मागणी आणि पुरवठा यांच्यात मोठी तफावत निर्माण होईल आणि बाजारपेठ मोठ्या प्रमाणात हादरून जाईल. किमती झपाट्याने वाढतील, असा सौदी अरामकोच्या सीईओनेही इशारा दिला आहे. जगातील जमिनीवरील इंधनाचे साठे विक्रमी वेगाने कमी होत आहेत. त्यांच्या मते, जमिनीवरील तेलाचे (Oil) साठे सध्या बाजारासाठी “एकमेव सुरक्षा कवच” आहेत, परंतु तेही वेगाने कमी होत आहेत. जमिनीवरील तेलाचे साठे म्हणजे असे तेल जे जमिनीतून आधीच काढले गेले आहे आणि मोठ्या टँकरमध्ये, साठवण सुविधांमध्ये किंवा नंतरच्या वापरासाठी साठ्यांमध्ये साठवले आहे. हे तेल युद्ध, पुरवठ्यातील व्यत्यय किंवा किमतीतील वाढ यांसारख्या गरजेच्या वेळी वापरले जाते. जेपीमॉर्गन कमोडिटी विश्लेषकांनी असा इशाराही दिला आहे की, विकसित देशांमधील व्यावसायिक तेलाचे (Oil) साठे पुढील महिन्यापर्यंत “ऑपरेशनल स्ट्रेस” (कार्यवाहीतील ताण) पातळीवर पोहोचू शकतात. याचा अर्थ असा की, तेलाच्या पुरवठ्यातील तूट व्यवस्थापित करणे अधिक कठीण होईल. तेलाची कमतरता इतकी गंभीर होईल की होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा उघडावी लागेल. जेपीमॉर्गनच्या जागतिक कमोडिटी स्ट्रॅटेजीच्या प्रमुख, नताशा कानेवा म्हणाल्या, आमचा निष्कर्ष असा आहे की होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा उघडावी लागेल. जूनमध्ये होर्मुझ कसेतरी पुन्हा उघडावे लागेल. त्यांच्या मते, युद्ध संपले तरच जग तेलाचे (Oil) संकट टाळू शकते. जर असे झाले नाही, तर पुढचा टप्पा केवळ कच्च्या तेलाच्या किमतीतील वाढीपुरता मर्यादित राहणार नाही, तर इंधन शुद्धीकरण आणि अंतिम ग्राहकांपर्यंत पोहोचवण्यातही संकट निर्माण होऊ शकते.
३ अब्ज बॅरल तेल साठवणुकीत शिल्लक
अमीन नासेर यांनी असेही म्हटले की, बाजारात तेलाच्या (Oil) साठ्याच्या उपलब्धतेचा अतिअंदाज लावला जात आहे. त्यांनी स्पष्ट केले की, साठवणुकीतील सर्व तेल प्रत्यक्षात वापरासाठी उपलब्ध नाही. त्याचा मोठा भाग पाईपलाईन, टाकीतील किमान पातळी आणि इतर कार्यात्मक गरजांमध्ये अडकलेला आहे. युरोप आणि अमेरिकेत, साठवणुकीतून दररोज जास्तीत जास्त फक्त २० लाख बॅरल तेल काढले जाऊ शकते. केप्लर यांच्या मते, साठ्यातून तेल काढण्यावर सध्या मर्यादा आहेत. मार्चच्या अखेरीपासून, जमिनीवरील साठ्यातून अंदाजे ६ कोटी बॅरल तेल (Oil) काढण्यात आले आहे. असे असूनही, अंदाजे ३ अब्ज बॅरल तेल साठवणुकीत शिल्लक आहे, तथापि यापैकी किती प्रत्यक्षात उपलब्ध आहे हे अस्पष्ट आहे. जगाची सुरक्षा कवच कमकुवत होत आहे. विश्लेषकांच्या मते, जर मध्य पूर्वेतील पुरवठ्याचे संकट लांबले, तर साठा झपाट्याने कमी होईल आणि तो पुन्हा भरण्यासाठी पुरेसा नवीन पुरवठा उपलब्ध होणार नाही. याचा अर्थ असा की, युद्ध जितके जास्त काळ चालेल, तितके जगाचे सुरक्षा कवच कमकुवत होईल. तथापि, काहीसा दिलासा आहे. वॉल स्ट्रीट जर्नलनुसार, बाजारपेठ आता या परिस्थितीची सवय करून घेऊ लागली आहे. साठ्यातून तेल काढल्यामुळे निर्माण झालेली तात्काळ घबराट आता ओसरली आहे आणि बाजारपेठ आता तुटवडा सांभाळायला शिकत आहे, ज्यामुळे तेलाच्या किमती सातत्याने वाढत आहेत.
Join Our WhatsApp Community