इराण करारावरून अमेरिकन प्रशासनात उभी फूट; ट्रम्प यांच्या टीममध्ये मतभेद, CIA कडून धोक्याचा इशारा

इराणसोबत करण्यात आलेल्या नवीन सामंजस्य करारावरून अमेरिकन राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या प्रशासनात आणि सल्लागारांमध्ये मोठे मतभेद निर्माण झाले आहेत. अमेरिकन गुप्तचर संस्था ‘सीआयए’ (CIA) ने आपल्या गुप्त माहितीच्या आधारे इराणच्या हेतूंवर तीव्र शंका उपस्थित केली असून, या करारामुळे अमेरिकेचा पुन्हा एकदा विश्वासघात होऊ शकतो, असा इशारा दिला आहे. या अंतर्गत अमेरिकन प्रशासनात आता दोन स्पष्ट गट पडल्याचे चित्र आहे.

CIA चा दावा: इराणचा हेतू संशयास्पद

‘ॲक्सिऑस’ने सूत्रांच्या हवाल्याने दिलेल्या वृत्तानुसार, सीआयएचे (CIA) संचालक जॉन रॅटक्लिफ यांनी राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना स्पष्ट केले आहे की, इराण अणुबॉम्ब न बनवण्याच्या आपल्या वचनबद्धतेपासून माघार घेऊ शकतो. अमेरिकेला मिळालेल्या गुप्त माहितीनुसार, इराणी अधिकारी आपापसात ज्या पद्धतीने या करारावर चर्चा करत आहेत, ती पद्धत ते मध्यस्थ आणि अमेरिकेला सांगत असलेल्या गोष्टींपेक्षा पूर्णपणे वेगळी आहे. त्यामुळे इराणच्या हेतूंवर अजिबात विश्वास ठेवता येणार नाही, असे सीआयएचे म्हणणे आहे.

विरोधी गट (प्रशासनातील वरिष्ठ अधिकारी): परराष्ट्र सचिव मार्को रुबियो आणि संरक्षण सचिव पीट हेगसेथ यांनी या करारावर उघडपणे प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. अमेरिकेने मागितलेल्या अणुविषयक कडक सवलती देण्यास इराण तयार होईल का, याबद्दल त्यांनी शंका व्यक्त केली आहे. ट्रम्प यांनी इराणला गरजेपेक्षा जास्त मोकळीक दिल्याचा आरोपही केला जात आहे. (CIA)

समर्थक गट (सल्लागार आणि दूत)

उपराष्ट्रपती जेडी व्हान्स, ट्रम्प यांचे सल्लागार स्टीव्ह विटकॉफ आणि जेरेड कुशनर हे या कराराच्या बाजूने आहेत. पुढील रणनीतीवर चर्चा करण्यासाठी जे.डी. व्हान्स, विटकॉफ आणि कुशनर हे लवकरच इराणचे संसद अध्यक्ष मोहम्मद-बाघर गालिबाफ, परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची तसेच पाकिस्तान आणि कतारच्या मध्यस्थांची भेट घेण्याची शक्यता आहे.

ओबामांशी तुलना आणि ट्रम्प यांची भूमिका

२०१५ मध्ये तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष बराक ओबामा यांनी इराणसोबत असाच एक करार केला होता, ज्यावर ट्रम्प यांनी पूर्वी कडक शब्दांत टीका केली होती. आता ट्रम्प स्वतः तशाच प्रकारच्या करारामुळे कोंडीत सापडले आहेत. (CIA)

(हेही वाचा मुसलमानांनी ज्ञानवापी आणि कृष्णजन्मभूमी स्वेच्छेने हिंदूंच्या स्वाधीन करावी; माजी एएसआय संचालक K K Muhammed यांचे आवाहन)

या वादावर व्हाईट हाऊसच्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, “राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प प्रत्येकाचे मत ऐकून घेतात, पण अंतिम निर्णय ते स्वतःच घेतात.” हा सामंजस्य करार प्रशासनाच्या सर्व अटी पूर्ण करतो आणि यामुळे इराणकडे कधीही अण्वस्त्रे नसतील, तसेच तो युरेनियमचा अतिरिक्त साठा करू शकणार नाही, असा दावा व्हाईट हाऊसने केला आहे.

करारातील प्रमुख अटी आणि मसुदा

अण्वस्त्रांवर नियंत्रण: अमेरिका आणि इराण साठवलेल्या संवर्धित आण्विक सामग्रीची विल्हेवाट लावण्यावर आणि भविष्यातील आण्विक गरजांवर अंतिम चौकटीच्या आधारे चर्चा करतील.

सैन्य आणि निर्बंध: अंतिम करार झाल्यास, अमेरिका ३० दिवसांच्या आत आपले युद्धसज्ज सैन्य मागे घेईल आणि वेळापत्रकानुसार इराणवरील सर्व निर्बंध उठवेल.

‘पे-फॉर-परफॉर्मन्स’ मॉडेल: इराणकडून होणारी ‘फासा’ (Fasa) ची सुटका ही त्यांच्या कामगिरीवर अवलंबून असेल. जर इराणने सकारात्मक संकेत दिले, तरच अमेरिका त्याबदल्यात काही गोठवलेला निधी मुक्त करेल.

पुढील पाऊल: इराण अणुविषयक सवलती देण्याबाबत खरोखरच गंभीर आहे की नाही, हे अमेरिकेला येत्या दोन ते तीन आठवड्यांत समजेल. इराणने सकारात्मक पावले न उचलल्यास ही संपूर्ण प्रक्रिया थांबवली जाऊ शकते, असे एका वरिष्ठ अमेरिकन अधिकाऱ्याने स्पष्ट केले आहे. (CIA)