Iran War Lockdown Message : लोकांमध्ये इतकी घबराट का पसरली? नेमकं कारण काय?

Iran War Lockdown Message                   अलीकडच्या काही दिवसांत भारतभर एक “Iran war lockdown” मेसेज अचानक व्हायरल झाला आणि काही तासांतच लोकांमध्ये भीतीचं वातावरण निर्माण झालं. WhatsApp, Telegram आणि सोशल मीडियावर फिरणाऱ्या एका PDF मध्ये “सरकार लॉकडाउन लावणार” असा दावा करण्यात आला होता. पण प्रत्यक्षात ही माहिती पूर्णपणे खोटी होती. सरकारने स्पष्ट केलं की अशा कोणत्याही लॉकडाउनचा विचारही सुरू नाही. (Iran War Lockdown Message)

मात्र लोक या मेसेजमुळे panic झाले. सर्वात पहिलं कारण म्हणजे मेसेजचं “विश्वसनीय दिसणं”. हा व्हायरल डॉक्युमेंट अगदी सरकारी आदेशासारखा दिसत होता. त्यात अशोक चिन्ह, अधिकृत भाषा आणि आदेशासारखी मांडणी होती. त्यामुळे अनेकांनी तो खरा आहे असं गृहित धरलं. लोकांनी मेसेज पूर्ण वाचण्याऐवजी लगेच फॉरवर्ड केला, आणि लोकांना कोविड काळ आठवला. (Iran War Lockdown Message)

(हेही वाचा – Mumbai Police यांची मोठी कारवाई; परिमंडळ ७ मधील ५० सराईत गुन्हेगार तडीपार)

दुसरं महत्त्वाचं कारण म्हणजे सध्याची आंतरराष्ट्रीय परिस्थिती. Iran-Israel conflict मुळे आधीच जगभरात तणावाचं वातावरण आहे. तेलाचे दर, पुरवठा, युद्धाच्या बातम्या या सगळ्यामुळे लोक आधीच अस्वस्थ आहेत. अशा वातावरणात “लॉकडाउन” सारखा शब्द ऐकताच लोक लगेच प्रतिक्रिया देतात. कारण त्यांना परिस्थिती बिघडू शकते अशी भीती आधीपासूनच असते. (Iran War Lockdown Message)

तिसरं आणि सर्वात महत्त्वाचं कारण म्हणजे कोविड-१९ चा अनुभव. २०२० मध्ये अचानक लागू झालेल्या लॉकडाउनची आठवण अजूनही लोकांच्या मनात ताजी आहे. त्या काळात लोकांनी अन्न, औषधं, इंधन यांचा तुटवडा अनुभवला. त्यामुळे जेव्हा “लॉकडाउन” हा शब्द पुन्हा समोर येतो, तेव्हा लोक मानसिकदृष्ट्या पुन्हा त्याच परिस्थितीत जातात. यामुळे “collective memory” वाढते. (Iran War Lockdown Message)

(हेही वाचा – Stunt Bikers in Kalyan : इथले भय अजूनही संपत नाही…; कल्याणच्या गांधारी पुलावर स्टंटबाजांचा थरार)

चौथं कारण म्हणजे सोशल मीडियाची साखळी प्रतिक्रिया. एक व्यक्ती मेसेज फॉरवर्ड करते, मग दुसरी, मग तिसरी आणि काही तासांत लाखो लोकांपर्यंत तो पोहोचतो. या प्रक्रियेत “verification” जवळजवळ शून्य असते. विशेषतः WhatsApp ग्रुप्समध्ये “कुटुंबातून आलेली माहिती” म्हणून लोक अधिक सहज विश्वास ठेवतात. त्यामुळे अफवा वेगाने पसरते आणि panic exponentially वाढतो. (Iran War Lockdown Message)

याच वेळी “information overload” हा आणखी एक घटक काम करतो. लोकांना सतत वेगवेगळ्या बातम्या, reels, YouTube व्हिडिओ आणि पोस्ट्स मिळत असतात. त्यात काही खरं, काही अर्धसत्य आणि काही पूर्ण खोटं असतं. या गोंधळात लोकांना काय खरं आणि काय खोटं हे ओळखणं कठीण जातं. परिणामी, ते सुरक्षिततेच्या दृष्टीने “worst case scenario” गृहित धरतात आणि लोक panic होतात. (Iran War Lockdown Message)

(हेही वाचा – Iran Tensions : अमेरिकेची युद्धाची पुढील दिशा कशी असेल? बी१ पूल ट्रम्प प्रशासनाने का पाडला?)

या घटनेत “authority bias” देखील स्पष्ट दिसतो. म्हणजेच, जर एखादी माहिती सरकारी किंवा अधिकृत स्वरूपात दिसली, तर लोक ती तपासण्याची गरजच समजत नाहीत. “सरकारने सांगितलं असेल तर खरंच असेल” अशी मानसिकता अजूनही मोठ्या प्रमाणात दिसून येते. (Iran War Lockdown Message)

याशिवाय, काही वास्तविक घटनांनीही या panic होण्याला खतपाणी घातलं. उदाहरणार्थ, काही भागात इंधन किंवा तेलाच्या किमती वाढल्याच्या बातम्या आल्या, आणि काही ठिकाणी लोकांनी साठेबाजी सुरू केली. अशा घटनांमुळे “काहीतरी मोठं होणार आहे” अशी भावना निर्माण झाली. (Iran War Lockdown Message)

(हेही वाचा – Iran Tensions : इंग्लंडच्या युद्धविरोधी ४० देशांच्या आघाडीत भारत आहे का? काय आहे रणनिती?)

सरकारला या अफवांवर स्पष्टीकरण द्यावं लागलं आणि स्पष्टपणे सांगावं लागलं की कोणताही लॉकडाउन लागू केला जाणार नाही. पण तोपर्यंत panic मोठ्या प्रमाणात पसरला होता. “Iran war lockdown” ही अफवा फक्त एक fake मेसेज नव्हती, तर ती आजच्या डिजिटल समाजातील कमकुवतपणाचं उदाहरण होती. माहितीचा वेग वाढला आहे, पण तिची पडताळणी करण्याची सवय अजूनही विकसित झालेली नाही. (Iran War Lockdown Message)

हेही पहा –