Iran ची नवीन चाल, होर्मुझ सामुद्रधुनी ओलांडण्यासाठी टोल आकारणार? 

इराण (Iran) आणि इस्रायल यांच्यातील सुरू असलेले युद्ध आता एका धोकादायक वळणावर पोहोचले आहे. अमेरिका इराणवर मोठ्या हल्ल्याची धमकी देत आहे. दरम्यान, इराण (Iran) मध्य-पूर्वेतील अमेरिका-समर्थित तळांवर क्षेपणास्त्रे डागून परिस्थिती आणखी चिघळवत आहे. विशेषतः इराणने कतारमधील एलएनजी प्रकल्पाला लक्ष्य केल्यापासून, अमेरिकेसह अनेक मध्य-पूर्वेकडील देश प्रत्युत्तराची धमकी देत आहेत. या युद्धाने आता आर्थिक आपत्तीचे स्वरूप धारण केले आहे.

दरम्यान, इराणने (Iran) नवीन चाल खेळण्याचा विचार करत आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांवर संक्रमण शुल्क (ट्रान्झिट फी) लावण्याच्या प्रस्तावावर तेहरान विचार करत आहे. असे वृत्त आहे की, इराणला (Iran) सामरिकदृष्ट्या महत्त्वाच्या होर्मुझ मार्गाचा फायदा घ्यायचा आहे, ज्यामुळे त्यावर संपूर्ण नियंत्रण प्रस्थापित होईल. हा मार्ग जगाला सुमारे २० टक्के तेल आणि वायूचा पुरवठा करतो. इराण (Iran) होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर कर लावण्याची तयारी करत आहे. इराणची संसद होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या जहाजांवर संक्रमण शुल्क लावण्याच्या प्रस्तावावर विचार करत आहे. या मार्गावर ‘टोल टॅक्स’ आकारला जाऊ शकतो. तेल, वायू आणि व्यापारासाठी हा मार्ग वापरणाऱ्या देशांवर हे शुल्क आकारले जाईल. एका अर्थाने, इराण (Iran) अमेरिका आणि युरोपीय देशांवर दबाव आणण्यासाठी या कृतीचा वापर करत आहे. जर हे शुल्क लागू झाले, तर जागतिक ऊर्जा संकट अधिक गंभीर होऊ शकते, कारण त्यामुळे कच्च्या तेलाच्या आणि वायूच्या किमती वाढतील. याचा अर्थ असा की, इराणला (Iran) आता होर्मुझ मार्गाचा वापर एक भू-राजकीय शस्त्र म्हणून करायचा आहे. तथापि, इराण याला सुरक्षेच्या बदल्यात आकारले जाणारे शुल्क म्हणत आहे. दरम्यान, कतारच्या एलएनजी प्रकल्पावरील हल्ल्यामुळे वायू संकटाचा धोका वाढला आहे. वायूच्या किमती, विशेषतः युरोपमध्ये, ३० टक्क्यांहून अधिक वाढत आहेत, कारण कतार युरोपला बहुतांश एलएनजीचा पुरवठा करतो. दरम्यान, कुवेतनेही पुष्टी केली आहे की ड्रोन हल्ल्यामुळे मीना अल-अहमदी रिफायनरीमध्ये आग लागली, ज्यामुळे प्रकल्पाचे मोठे नुकसान झाले.

(हेही वाचा Iran च्या हल्ल्यांविरुद्ध आता १२ मुसलमान राष्ट्रे एकवटली; हल्ले थांबवण्यासाठी दिला अल्टिमेटम)

भारतासमोर कोणती आव्हाने आहेत? 

सध्या, भारत सरकारने एलपीजीच्या तुटवड्याची शक्यता नाकारली असून पुरवठा सामान्य असल्याचे म्हटले आहे. पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाच्या सहसचिव सुजाता शर्मा यांनी माहिती दिली की, ऑनलाइन एलपीजी बुकिंगमध्ये ९४ टक्क्यांनी वाढ झाली असून, बहुतेक लोक घाबरून बुकिंग करत आहेत. सौदी अरेबिया, इराण (Iran), इराक, कुवेत, कतार आणि संयुक्त अरब अमिराती हे देश होर्मुझ मार्गाद्वारे जगभरात ऊर्जेचा पुरवठा करतात. याच मार्गाने चीन, भारत, जपान, दक्षिण कोरिया आणि अनेक युरोपीय देशांना मोठ्या प्रमाणात तेल आणि एलएनजीचा पुरवठा होतो. एका अर्थाने, आशियाई देश या मार्गावर सर्वाधिक अवलंबून आहेत.