Trump Xi Jinping Trade Deal : एकेकाळी चीनला अमेरिकेच्या अर्थव्यवस्थेसाठी मोठा धोका असल्याचे सांगणारे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांचा चीन आणि राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्याबाबतचा सूर आता बदललेला दिसत आहे. काही वर्षांपूर्वी चीनवर अमेरिकेतील कारखाने आणि मध्यमवर्गाचे नुकसान केल्याचा आरोप करणारे ट्रम्प आता शी जिनपिंग यांचा ‘ग्रेट जेंटलमन’ असा उल्लेख करत आहेत.
शी जिनपिंग दशकाहून अधिक काळानंतर अमेरिकेच्या राजकीय दौऱ्यावर येणार आहेत. या भेटीदरम्यान ट्रम्प आणि प्रथम महिला मेलानिया ट्रम्प यांच्या वतीने जिनपिंग यांच्या सन्मानार्थ व्हाइट हाऊसमध्ये राजकीय मेजवानीचे आयोजन केले जाणार आहे.
याच महिन्यात ट्रम्प यांनी चीनचे राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्यासोबत आपले संबंध चांगले असल्याचे म्हटले होते. तसेच अमेरिका आणि चीनमधील व्यापारी संबंधही चांगले असल्याचा दावा त्यांनी केला होता. पश्चिम आशियातील संघर्षादरम्यान अमेरिकेच्या तळांवरील इराणच्या हल्ल्यांमध्ये चीनच्या कथित मदतीबाबत प्रश्न उपस्थित झाल्यानंतरही ट्रम्प यांनी बीजिंगविरोधात फार आक्रमक भूमिका घेतली नव्हती.
टॅरिफच्या रणनीतीनंतर चीनवरील अवलंबित्वाचा मुद्दा
ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या कार्यकाळात चीनविरोधातील टॅरिफ हा अमेरिकेच्या आर्थिक धोरणातील महत्त्वाचा भाग राहिला आहे. मात्र, दुर्मीळ खनिजांच्या बाबतीत चीनचे वर्चस्व अमेरिकेसाठी मोठे आव्हान ठरले आहे. इलेक्ट्रॉनिक्ससह अनेक आधुनिक उद्योगांसाठी आवश्यक असलेल्या या खनिजांच्या जागतिक पुरवठा साखळीत चीनची महत्त्वपूर्ण भूमिका आहे.
अमेरिकेने चीनवर आर्थिक दबाव वाढवल्यानंतर बीजिंगनेही निर्यात नियंत्रणाचा वापर केला. त्यामुळे काही प्रसंगी वॉशिंग्टनला आपली भूमिका मवाळ करावी लागली. अमेरिकेच्या टॅरिफचा चीनच्या उत्पादन क्षेत्रावर अपेक्षित परिणाम झाला नसल्याचेही या काळात दिसून आले. उलट चीनने इतर जागतिक बाजारपेठांमध्ये निर्यात वाढवण्याचा प्रयत्न केला.
2025 मध्ये चीनचा जागतिक व्यापार अधिशेष सुमारे 1.2 ट्रिलियन डॉलर या विक्रमी पातळीवर पोहोचला होता. ऑगस्ट 2026 मध्येही चीनच्या निर्यातीत वर्षाच्या तुलनेत सुमारे 25 टक्क्यांची वाढ झाल्याचे सांगितले जाते. इलेक्ट्रिक वाहने, सेमीकंडक्टर आणि इतर उच्च तंत्रज्ञान उत्पादनांची मागणी या वाढीमागील प्रमुख घटकांपैकी एक आहे.
ट्रम्प यांच्या चीन दौऱ्यानंतर आता जिनपिंग अमेरिकेत
ट्रम्प यांनी मे महिन्यात चीनचा दौरा केला होता. या दौऱ्यादरम्यान झालेल्या स्वागताचे त्यांनी सार्वजनिकरित्या कौतुक केले होते. आता शी जिनपिंग यांच्या अमेरिका दौऱ्याच्या पार्श्वभूमीवर व्हाइट हाऊसच्या साऊथ लॉनमध्ये हेलिपॅडची तयारी करण्यात आली आहे. दरम्यान, व्हाइट हाऊसमध्ये सुरू असलेला नवीन मोठा बॉलरूम जिनपिंग यांच्या भेटीपूर्वी पूर्ण होणार नसल्याने ट्रम्प यांनी नाराजी व्यक्त केली आहे.
व्यापारासह दुर्मीळ खनिजे आणि एआयवर चर्चा
ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या कार्यकाळात अनेक पाश्चिमात्य नेत्यांवर त्यांनी सार्वजनिकरित्या टीका केली आहे. मात्र, शी जिनपिंग यांच्याशी संवाद साधताना त्यांचा सूर तुलनेने संयमित राहिला आहे. आगामी बैठकीत व्यापार, टॅरिफ, दुर्मीळ खनिजे आणि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) हे प्रमुख मुद्दे असण्याची शक्यता आहे.
अमेरिकन अधिकाऱ्यांच्या मते, काही गैर-धोरणात्मक वस्तूंवरील टॅरिफमध्ये मर्यादित सवलत मिळण्याची शक्यता आहे. मात्र, दुर्मीळ खनिजांच्या निर्यातीवरील चीनचे नियंत्रण मोठ्या प्रमाणात शिथिल होण्याची शक्यता कमी असल्याचे संकेत आहेत. त्यामुळे शी जिनपिंग यांच्याबाबत ट्रम्प यांचा बदललेला सूर हा केवळ वैयक्तिक संबंधांपुरता मर्यादित नसून त्यामागे अमेरिका-चीनमधील व्यापार, तंत्रज्ञान आणि परस्पर अवलंबित्वाची गुंतागुंत असल्याचे दिसते.
टॅरिफच्या दबावानंतरही चीनची उत्पादन क्षमता आणि जागतिक बाजारपेठेतील उपस्थिती मजबूत राहिली आहे. त्यामुळे बीजिंगसोबत संघर्षाची भूमिका कायम ठेवतानाच व्यापार आणि धोरणात्मक मुद्द्यांवर संवादाचे मार्ग खुले ठेवण्याचे आव्हान अमेरिकेसमोर आहे.
हेही पाहा –
https://youtu.be/5tTqyhfanMs