- कर्नल अनिल भट, VSM (निवृत्त)
भारतीय नौदलाने (Indian Navy) अत्यंत धोकादायक आणि तांत्रिकदृष्ट्या गुंतागुंतीची अशी एक मोहीम यशस्वीपणे पूर्ण केली आहे. एका व्यापारी तेलवाहू जहाजामधून (टँकर) न स्फोटलेला क्षेपणास्त्राचा वॉरहेड सुरक्षितपणे बाहेर काढला आहे. मार्शल आयलंड्सच्या ध्वजाखाली नोंदणीकृत ‘एमटी ऑलिम्पिक लाइफ’ (MT Olympic Life) हे कच्चे तेल वाहून नेणारे जहाज संयुक्त अरब अमिरातीतील फुजैराह येथून कोचीकडे जात असताना, 26 मे 2026 या दिवशी ओमानच्या किनारपट्टीजवळ या जहाजाच्या बाहेरील भागात स्फोट झाल्याची माहिती समोर आली होती. त्यावेळी जहाजावर एकही भारतीय अधिकारी उपस्थित नव्हता.
या घटनेनंतर, पुढील प्रवासादरम्यान जहाजामध्ये स्फोट न झालेले एक क्षेपणास्त्र (Unexploded Ordnance) असल्याची माहिती संबधित अधिकाऱ्यांना मिळाली. ही माहिती इन्फॉर्मेशन फ्युजन सेंटर – इंडियन ओशन रिजन (IFC-IOR) मार्फत, भारतीय नौदलापर्यंत पोहोचताच तातडीने समन्वित बचाव आणि तपास मोहीम सुरू करण्यात आली. कोचीस्थित दक्षिण नौदल कमांड (Southern Naval Command) ने विशेष स्फोटक निकामीकरण पथक (Explosive Ordnance Disposal – EOD) घटनास्थळी पाठवले.
तपासात काय आढळले?
याप्रकरणी EOD पथकाने केलेल्या सखोल तपासणीतून एक धक्कादायक बाब समोर आली. एका क्षेपणास्त्राचा प्रक्षेपक (Projectile) जहाजाच्या बाहेरील आवरणाला भेदून आत घुसला होता. त्याने जहाजातील अनेक संरचनात्मक विभाग पार केले होते आणि अखेर तो इंधन साठवणुकीच्या टाकीत जाऊन अडकला होता.
इंधन टाकीमध्ये न स्फोटलेला क्षेपणास्त्राचा वॉरहेड असल्यामुळे अत्यंत गंभीर धोका निर्माण झाला होता. कोणतीही चुकीची हालचाल किंवा तांत्रिक त्रुटी झाल्यास मोठा स्फोट होऊन जहाज, त्यावरील कर्मचारी आणि बंदर परिसराला गंभीर हानी पोहोचण्याची शक्यता होती. ही परिस्थिती लक्षात घेऊन नौदल तज्ज्ञांनी अत्यंत सावध, टप्प्याटप्प्याने आणि नियोजनबद्ध पद्धतीने कारवाई करण्याचा निर्णय घेतला.
हेही वाचा: फ्रान्समध्ये महासत्तांची भेट! G7 Summit च्या निमित्ताने ‘मोदी-ट्रम्प’ चर्चा रंगणार
सर्व आवश्यक सुरक्षा प्रक्रिया पूर्ण केल्यानंतर EOD पथकाने अत्याधुनिक निदान तंत्रज्ञान आणि विशेष उपकरणांचा वापर करून वॉरहेडची रचना, त्यातील स्फोटक यंत्रणा आणि त्याची कार्यस्थिती तपासली.
त्यानंतर स्फोट घडवून आणू शकणारी यंत्रणा सुरक्षितपणे निष्क्रिय करण्यात आली. त्यानंतर वॉरहेड आणि त्यासोबत असलेले धातूचे तुकडे तसेच इतर अवशेष काळजीपूर्वक बाहेर काढण्यात आले.
मोहीम पूर्ण झाल्यानंतर जप्त करण्यात आलेले स्फोटक अस्त्र पुढील तपासणी, तांत्रिक विश्लेषण आणि सुरक्षित साठवणुकीसाठी विशेष सुरक्षा केंद्रात हलवण्यात आले आहे.
भारतीय नौदलाच्या कौशल्याची प्रचीती
अनेक दिवस चाललेल्या या उच्च-जोखमीच्या मोहिमेचे नियोजन आणि अंमलबजावणी अत्यंत अचूकपणे करण्यात आली. या कारवाईमुळे भारतीय नौदलाचे स्फोटक निकामीकरण क्षेत्रातील प्राविण्य, तांत्रिक क्षमता आणि विविध यंत्रणांमधील प्रभावी समन्वय पुन्हा एकदा अधोरेखित झाला आहे.
विशेष म्हणजे, जहाजावर एकही भारतीय नागरिक किंवा भारतीय अधिकारी नसतानाही, भारतीय नौदलाने मदतीसाठी तातडीने पुढाकार घेतला.
या यशस्वी मोहिमेमुळे जागतिक सागरी सुरक्षेसाठी भारताची कटिबद्धता आणि विश्वासार्ह सुरक्षा भागीदार म्हणून त्याची भूमिका अधिक ठळकपणे समोर आली आहे
हेही वाचा: Indian Army: ब्रिटीश खुणा पुसल्या! भारतीय लष्कराचा गणवेश बदलला
समुद्रात अडकलेल्या किंवा संकटात सापडलेल्या जहाजांना मदत करणे, चाचेगिरीविरोधी कारवाया, शोध व बचाव मोहिमा आणि मानवीय मदत कार्य यामध्ये भारतीय नौदलाचा प्रदीर्घ आणि उल्लेखनीय अनुभव आहे.
‘एमटी ऑलिम्पिक लाइफ’ जहाजावरील ही यशस्वी कारवाई केवळ एक तांत्रिक मोहीम नसून, हिंद महासागर क्षेत्रातील सुरक्षितता आणि स्थैर्य राखण्यासाठी भारत किती सज्ज आहे, याचे आणखी एक प्रभावी उदाहरण मानले जात आहे.